ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821-1829 - A Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821-1829

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τα παρακάτω κείμενα θα αναπτύξουν τον ρόλο των ευρωπαϊκών δυνάμεων την περίοδο πριν την επανάσταση, καθώς και τον ρόλο που έπαιξαν για τη δημιουργία ιδεολογικών κινημάτων όπως του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού που αποτέλεσε τον κινητήριο μοχλό για την αναγέννηση στον ευρωπαϊκό χώρο, αλλά και τη δημιουργία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού καθώς μέσω αυτού γεννήθηκαν οργανώσεις με σκοπό την ελευθερία του υπόδουλου γένους. H Φιλική Εταιρεία ήταν μία από αυτές και αποτέλεσε εφαλτήριο για την απελευθέρωση του ελληνικού κράτους.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μετά την κατάληψη της βυζαντινής αυτοκρατορίας το 1453 με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης έρχεται το τέλος του Βυζαντινού κόσμου και ελληνισμού. (Ελληνισμός στον ελλαδικό χώρο και βυζαντινός κόσμος ταυτόσημες έννοιες), για τέσσερις αιώνες με την κυριαρχία των Οθωμανών μεγάλο τμήμα του πληθυσμού διαφεύγει στην Ευρώπη, κυρίως οι διανοούμενοι και πεφωτισμένοι άνθρωποι της διανόησης εξαιτίας της στέρησης της ελευθερίας, αλλά και εξαιτίας της σύγκρουσης με τους εύπορους ανθρώπους της Κωνσταντινούπολης οι οποίοι δεν θέλουν να έρθουν σε ρήξη με την οθωμανική πύλη. Επιπλέον η στέρηση της ελεύθερης γνώμης σε διάφορα θέματα όπως της παιδείας, δημιουργεί συγκρούσεις με το πολιτικό κατεστημένο της εποχής και ο μόνος δρόμος είναι αυτός της διαφυγής, όπου θα προσπαθήσουν να αφυπνίσουν τους λαούς της Ευρώπης για βοήθεια προς τον σκλαβωμένο ελληνισμό. Πολλοί εξ’ αυτών πηγαίνουν στην Γαλλία, Ιταλία, Ρωσία, όπου θα οργανωθούν και θα δημιουργήσουν οργανώσεις με σκοπό να εμφυσήσουν στους ξένους λαούς, αλλά και στον υπόδουλο λαό της χώρας τους το αίσθημα της ελευθερίας και θα ανακηρυχθούν οι διαφωτιστές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Η ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Μετα τη λήξη των Ναπολεόντειων πολέμων με την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλό το 1814 ένα χρόνο μετά η Ιερά Συμμαχία συγκαλεί το Συνέδριο της Βιέννης το 1815 αποφασίζοντας την παλινόρθωση και αποκατάσταση των μοναρχιών τους και να εξαλείψουν κάθε ανατρεπτική προσπάθεια της μοναρχίας. Στο Συνέδριο οι ευρωπαϊκές μοναρχίες θα προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν τις ισορροπίες μεταξύ τους καθώς είχαν διαταραχθεί επί δικτατορίας Ναπολέοντα. Βέβαια επιδίωξη δεν ήταν μόνο αυτοί οι παράγοντες , αλλά οι εθνικές βλέψεις που είχαν συμβάλει στην πτώση της γαλλικής αυτοκρατορίας. Ωστόσο για να διατηρήσουν την παντοδυναμία των μοναρχιών έπρεπε να συντρίψουν οποιοδήποτε επαναστατικό κίνημα απέβλεπε στην καθαίρεση των αυτοκρατοριών τους. Έτσι με την σύμφωνη γνώμη της Ιεράς Συμμαχίας υπέγραψαν ένα συμφωνητικό κοινής ενίσχυσης μεταξύ τους το οποίο θα εξασφάλιζε μέχρι το 1832 την πάταξη όλων των φιλελευθέρων επαναστατικών κινημάτων. Ωστόσο αυτό δεν κατέστη εφικτό στο βαθμό που θεωρούσαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις διότι η γαλλική επανάσταση είχε θεμελιώσει πολύ γερά την ιδεολογική της ταυτότητα, και οι επαναστατικές αλλαγές που επέφερε η γαλλική επανάσταση είχαν εισχωρήσει στη συνείδηση του κόσμου και η Ευρώπη τώρα είχε αποκτήσει ένα νέο λεξιλόγιο που μιλούσε για δικαιοσύνη ισότητα ελευθερία και το εξέφραζε με οποιοδήποτε τρόπο απέναντι στις Μοναρχίες. Οι Μοναρχίες της Ευρώπης δύσκολα μπορούσαν να ανατρέψουν το ιδεολογικό ρεύμα που είχε δημιουργήσει η γαλλική επανάσταση. Η άνοδος του Ναπολέοντα στην εξουσία έστω και για λίγα χρόνια κατάφερε να συντρίψει τα θεμέλια της μοναρχίας στη Δύση και σταδιακά να απαγκιστρωθεί από τα παλαιά πολιτικά καθεστώτα εκθρονίζοντας τη μοναρχία και να περάσει σε πολιτεύματα πιο δημοκρατικά όχι όμως στο βαθμό που επιθυμούσαν καθώς τα μοναρχικά καθεστώτα κράτησαν περίπου 100 χρόνια ως το 1914.

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ

Οι παράγοντες που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην απαγκίστρωση των μοναρχιών στην Ευρώπη οφείλονται σε τέσσερις παράγοντες (Διαφωτισμός, Αστική τάξη, οικονομική κρίση, κρίση φεουδαρχικού συστήματος).
Ο Διαφωτισμός ένα πνευματικό ιδεολογικό κίνημα του 17ου και 18ου αιώνα που ξεκίνησε από την Αγγλία με τη βιομηχανική επανάσταση το 1760 - 780 και εξαπλώθηκε στη Γαλλία και αργότερα στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό κόσμο και πρέσβευε τον ορθολογισμό, τη πρόοδο στις επιστήμες, την ανάπτυξη της οικονομίας, την ατομική ελευθερία του ανθρώπου, καθώς εκείνη την εποχή ασφυκτιούσε κάτω από το πρίσμα της καθολικής εκκλησίας .
Η αστική τάξη, μια ομάδα πολιτών που προήλθε από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα όπως έμποροι βιοτέχνες , η οποία προσπαθούσε να εισχωρήσει στην αριστοκρατική τάξη χωρίς όμως αποδοχή, έτσι δημιούργησε ένα δικό της ιδεολογικο κίνημα τον Ουμανισμό ,δηλαδή επιστροφή των ανθρώπων στις αξίες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και έγραψε έναν δικό της έντυπο λόγο τον οποίο προσέφερε στα πολύ χαμηλά κοινωνικά στρώματα της εποχής που στην ουσία τους προέτρεπε να εκφράσουν τις πεποιθήσεις και τα δικά τους πιστεύω και να διεκδικήσουν τα αυτονόητα όπως δικαίωμα στη μόρφωση, ατομική ελευθερία, ισότητα μεταξύ των πολιτών κ.α. Επίσης αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη ρήξη του φεουδαλισμού ειδικότερα στη Γαλλία καθώς εκεί ήδη είχε ξεκινήσει με την Ναπολεόντεια περίοδο
Η Ιερά συμμαχία αν και δεν κατάφερε να κρατήσει μακριά τις εντάσεις που είχαν δημιουργηθεί από τα επαναστατικά κινήματα κράτησε μια σταθερότητα μέχρι τις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου , καθώς το πνεύμα του συντηρητισμού ειχε βαθιές ρίζες και τα επαναστατικά κινήματα έζησαν εποχές διωγμών. Έτσι τα ιδεολογικά κινήματα που είχαν δημιουργηθεί στο παρελθόν τώρα οδηγήθηκαν σε μυστικά σχήματα και στοές όπως η Φιλική Εταιρεία και επικράτησε το κίνημα του ρομαντισμού . Στην αυτοκρατορία της Γερμανίας το κίνημα αυτό περιορίστηκε. όμως ανέδειξε ένα από τα πρόσωπα του ρομαντισμού τον Λόρδο Μπάυρον ο οποίος θα ηγηθεί του κινήματος και θα γίνει ο κύριος εκφραστής της Ελληνικής Επανάστασης .

Ο ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ 17Ος– 18Ος ΑΙΩΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Διαφωτισμός πνευματικό κίνημα που χρονολογείται από τα τέλη του 17ου και αρχές του 18ου αιώνα . Ξεκίνησε στη Αγγλία ως επαναστατικό κίνημα απέναντι στην απολυταρχία και τον δεσποτισμό από την βρετανική αυτοκρατορία. Έπειτα τροφοδοτήθηκε στη Γαλλία και γνώρισε μεγάλη απήχηση την περίοδο της γαλλικής επανάστασης το 1789. Το κίνημα του διαφωτισμού ήταν ένα ορθολογιστικό ρεύμα και πίστευε στη πρόοδο μέσα από τις επιστήμες την φιλοσοφία, την οικονομία, την εκπαίδευση, και τη θρησκεία. Θεωρούσε πως μόνο μέσω της αλλαγής και της προόδου θα αλλάξουν οι κοινωνικοπολιτικοί θεσμοί. Ήταν υπέρμαχος της ελευθερίας του ατόμου έναντι σε κάθε τυραννική μορφή και ειδικότερα αυτήν που προερχόταν από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Υπέρμαχοι του διαφωτισμού υπήρξαν ο Βολταίρος, Μοντεσκιέ, Ντενι Ντιντερό, Ζαν Ρουσώ.

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

Ο Διαφωτισμός ως ένα ιδεολογικό κίνημα ξεκινάει από τον 16ο αιώνα από τον Μισέλ ντε Μονταίν και τη θεωρία του για τον σκεπτικισμό , καθώς ο ιδιος θεωρούσε πως ο άνθρωπος είναι ανίκανος να σκεφτεί και να διαχειριστεί σωστά τις πράξεις του, διότι γινόταν θύμα εμπειρισμού, δηλαδή ακολουθούσε τις αισθήσεις του. Ο διαφωτισμός αναπτύχθηκε σε μεγαλύτερη κλίμακα τον 17ο αιώνα την εποχή του ρασιοναλισμού, εποχή που επικρατεί η ορθή και λογική σκέψη και γνώση την εποχή της Ένδοξης Επανάστασης το 1688 στην Αγγλία.

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Το κίνημα του διαφωτισμού δεν επηρέασε μόνο τον επαναστατημένο κόσμο , αλλά και τον επιστημονικό τον 17ο αιώνα μέσα από τους επιστήμονες της εποχής Κοπέρνικο, Γαλιλαίο μέσα από τις ανακαλύψεις τους που πραγματοποιήθηκαν σε ευρύ φάσμα της επιστήμης από την ιατρική μέχρι τις φυσικές επιστήμες όπως η προέλευση της φύσης και του ανθρώπου στο σύμπαν. Ήρθε σε ρήξη με τους εκκλησιαστικούς κύκλους καθώς και με την Αριστοτελική λογική που επικρατούσε μέχρι τότε και πρέσβευε πως η προέλευση του ανθρώπου είναι δημιουργία μόνο του Θεού. Γενικά μπορούμε να συμπεράνουμε πως ο διαφωτισμός εστίασε προς την ορθολογική σκέψη προς τις επιστήμες και ήταν η μετάβαση από τον αιώνα του ορθολογισμού στον αιώνα των φωτών.
Ο διαφωτισμός εκτός από ένα ιδεολογικό κίνημα αντιτάχθηκε στη θρησκεία και τον δεσποτισμό της εξουσίας ιδιαίτερα στη Γαλλία, εισχώρησε στην κοινωνική διαστρωμάτωση και άσκησε κριτική στις κοινωνικές τάξεις για την ανισότητα που υπήρχε μεταξύ αριστοκρατίας -εκκλησίας- λαϊκής τάξης και τους κατηγόρησε πως είναι ένα σύνολο της κοινωνίας που δεν προσφέρει τίποτα παρά ασκεί μονάχα κριτική σε ότι δεν της είναι αρεστό. Η ιδέα του διαφωτισμού στην κοινωνία δημιούργησε μια καινούργια κοινωνική τάξη την Αστική, που ζητούσε ελευθερία, ίση μεταχείριση και προνόμια, καθώς και μεγαλύτερο μερίδιο εξουσίας στο κράτος.
Ο διαφωτισμός διαφέρει από οτιδήποτε υπήρχε μέχρι την εμφάνισή του. Σε αυτό βέβαια σημαντικό ρόλο έπαιξε η διάδοση της γνώσης μέσα από τους πνευματικούς, και λόγιους ανθρώπους και μέσω της τυπογραφίας που ανακαλύφθηκε εκείνη την περίοδο και έδωσε τη δυνατότητα στο ευρύ κοινό να αποκτήσει γνώση, κάτι που μέχρι πρότινος ήταν προνόμιο των λίγων. Σημαντικός παράγοντας για την εξέλιξη του διαφωτισμού αποτέλεσε η γαλλική επανάσταση, η ίδια η χώρα που ακτινοβολούσε εξω από τα σύνορα της στη Ρωσία , Πρωσία, Βερολίνο, Ιταλία. Ο διαφωτισμός στα πρώτα στάδια ξεκίνησε από τα καφέ του Παρισιού καθώς συγκέντρωνε τον κόσμο της διανόησης, επίσης σε χώρους όπου συγκεντρωνόντουσαν άνθρωποι ανεξαρτήτως κοινωνικών τάξεων , και εξέφραζε την γνώμη του για τα τεκτενομενα της εποχής. Επιπλέον οι ακαδημίες και οι βιβλιοθήκες της εποχής καθώς συνέρρεαν πνευματικοί άνθρωποι και μεταλαμπάδευαν τις γνώσεις τους. Έτσι ο διαφωτισμός ως μια νέα ιδεολογία προώθησε μια σειρά από νέες λέξεις όπως ελευθερία, εξουσία στους πολλούς, κατάργηση της κοινωνικής ανισότητας, κράτος και προσπάθησε να τις εντάξει στο ευρωπαϊκό λεξιλόγιο της εποχής.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

Το κίνημα του διαφωτισμού επεκτάθηκε σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη αλλά πιο γνωστός έγινε στη Γαλλία με τη γαλλική επανάσταση το 1789 και στην αντίθεση που είχε με την εκκλησία . Στη Γερμανία είχε απήχηση μόνο στα μεσαία κοινωνικά στρώματα χωρίς να εναντιωθεί στην άρχουσα τάξη και τη θρησκεία. Στην Ιταλία κατάφερε να καταργήσει τη θανατική ποινή σε κάποιες πόλεις όπως στη Τοσκάνη και ταυτόχρονα μείωσε τη δύναμη της εκκλησίας και έδωσε χώρο στην ανάπτυξη των επιστημών. Ο διαφωτισμός είχε αντίκτυπο και στη Ρωσία και ειδικότερα στα γράμματα και τις τέχνες προώθησε ένα μεταρρυθμιστικό έργο στην εκπαίδευση και γενικότερα στον εκσυγχρονισμό της χώρας. Αυτό βέβαια κατά μια άποψη οφείλεται στην Αυτοκράτειρα Αικατερίνη όπου σαν άνθρωπος της διανόησης και των γραμμάτων είχε ανοιχτούς πνευματικούς ορίζοντες. Ο διαφωτισμός στον ελλαδικό χώρο διαδόθηκε μέσω των ελλήνων που ζούσαν και δραστηριοποιούνταν εκεί αποκηρυγμένοι από την οθωμανική αυτοκρατορία, αλλά και από ένα σύνολο ανθρώπων που ήταν ενταγμένοι στην υπηρεσία του οθωμανικού κράτους. Μετέδωσαν το πνεύμα του λόγου που πρέπει να επαναστατήσουν οι έλληνες, μέσω των συνοικιών για ανεξαρτησία και ελευθερία του υπόδουλου γένους. Το κίνημα του νεοελληνικού διαφωτισμού επηρεάστηκε από τα ευρωπαϊκά ιδεώδη και δημιούργησε οργανώσεις παρόμοιου τύπου όπως υπήρξαν στη Ευρώπη «Η Φιλική Εταιρεία».

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

• Οι επιστημονικές εφευρέσεις βοηθούν στην κατανόηση του ρασιοναλισμού (ορθή λογική σκέψη του νου) και της εμπειρικής φιλοσοφίας (η γνώση προέρχεται από τις αισθήσεις), οι κοινωνικές αξίες ελευθερία, ισότητα, ανεξιθρησκία, η γνώση προέρχεται από τα βιβλία και τη ελευθερία του τύπου.
• Οι τέχνες εδραιώνονται κλασικισμός (πνευματικό ιδεολογικό ρεύμα της εποχής οπου μιλάει για επιστροφή στις αξίες του αρχαίου πολιτισμού)
• Το εμπόριο αναπτύσσεται, ενώ η Ευρώπη ανακαλύπτει την Άπω Ανατολή και τον Ειρηνικό
• Η απομυθοποίηση της μοναρχίας (παύει να είναι το κέντρο του κόσμου)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

• Η σκέψη και η αμφισβήτηση είναι αρετές
• Η ελευθερία της ανεξιθρησκίας (απομυθοποιείται η ρωμαιοκαθολική εκκλησία)
• Επιστροφή στον κόσμο της διανόησης και της μάθησης (κίνημα παιδείας)
• Ο βασιλιάς και η αριστοκρατία δεν αποτελούν το κέντρο της προσοχής στην κοινωνική ζωή
• Το καλό και το λογικό είναι έννοιες ταυτόσημες (επικράτηση ορθολογισμού)
• Η Δημοκρατία είναι το άριστο πολίτευμα μιας χώρας
• Ισότητα, ελευθερία μεταξύ των ανθρώπων (κατάργηση κοινωνικής διαστρωμάτωσης).

Μπορείτε να κατεβάσετε το κείμενο σε μορφή *target="_blank"> pdf

Επιμέλεια και συγγραφή Αθανασία Βρεττού Σχολή Δημοσίας Ιστορίας – Εθνολογίας- Πολιτισμού ΕΑΠ.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License