Ίδρυση Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1821-1829)

Πρόλογος
Είμαστε μια ομάδα από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, της σχολής Ελληνικού
Πολιτισμού, τμήμα Δημοσίας Ιστορίας – Εθνολογίας – Ανθρωπολογίας. Δεδομένης της
επετείου των 200 χρόνων από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης αποφασίσαμε να
αναρτήσουμε στην ιστοσελίδα του Αγίου Θωμά / Δήμος Τανάγρας στα πλαίσια των
πολιτιστικών δράσεων τα ακόλουθα κείμενα για την ελληνική επανάσταση. Σταδιακά μέσα
στον χρόνο θα ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα. Αρχικά καταγράφουμε την δημιουργία και
την πορεία της οθωμανικής αυτοκρατορίας και αργότερα θα αναφερθούμε στην έναρξη
της ελληνικής επανάστασης μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους .
Καλή ανάγνωση σε όλους

Με εκτίμηση Αθανασία Βρεττού
Υπεύθυνη συντονισμού και συγγραφής των κείμενων

Εισαγωγή
Με τον όρο Ελληνική επανάσταση εννοούμε τον ένοπλο αγώνα των Ελλήνων με σκοπό την
απελευθέρωση του υπόδουλου ελληνικού κράτους από την δεσποτική οθωμανική
αυτοκρατορία και τη δημιουργία ενός συγχρόνου ελευθέρου κράτους στα πλαίσια των
ελευθεριών της Ευρώπης. Η Οθωμανική αυτοκρατορία ξεκίνησε το 1453 με την εισβολή
οθωμανικών στρατευμάτων στην Βυζαντινή αυτοκρατορία και συγκεκριμένα στην
πρωτεύουσα του βυζαντινού κόσμου την Κωνσταντινούπολη, όπου και γίνεται η Άλωση
της Κωνσταντινούπολης το 1453 επί Μωάμεθ Πορθητή και ουσιαστικά έχουμε το τέλος της
βυζαντινής αυτοκρατορίας.. Η πολιορκία κράτησε από τις 6 Απρίλιου έως τις 29 Μαΐου.
Σημαντικοί πυλώνες για τη διάλυση ήταν η διαίρεση που είχε υποστεί τους 2 τελευταίους
αιώνες, η αδυναμία αρωγής από τη Δύση, η άλωση το 1204 από τους σταυροφόρους , η
δεινή οικονομική κατάσταση, η φυγή μεγάλου μέρους των Ελλήνων στο εξωτερικό και
τέλος η κυρίευση της Καλλίπολης από τους Οθωμανούς όπου έφερε μεγάλο μέρος
φανατικών μουσουλμάνων στην Ευρώπη και σταδιακά εξαπλώθηκαν γύρω από το
βυζαντινό κράτος. Η Οθωμανική περίοδος στον ελλαδικό χώρο κράτησε περίπου πέντε
αιώνες.
Το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας δεν ήρθε με την άλωση της πρωτεύουσας του
βυζαντινού κόσμου, αλλά σταδιακά σε προγενέστερη χρονική περίοδο καθώς ο βυζαντινός
στρατός αντιμετώπιζε πλήθος εισβολέων όπως Βουλγάρους και άλλους πληθυσμούς,
επίσης καταλυτικό ρόλο έπαιξε η μάχη στο Μαντζικέρτ το 1701 όπου οι Οθωμανοί
έρχονται σε σύγκρουση με τον αυτοκράτορα Ρωμανό Διογένη τον Β’ και την ήττα των
βυζαντινών στρατευμάτων με αποτέλεσμα την μόνιμη εγκατάσταση Σελτζούκων στην
περιοχή της Μ. Ασιας . Η ήττα αυτή οδήγησε σε μια αλληλουχία γεγονότων και η
αυτοκρατορία έχασε μεγάλο μέρος των ανατολικών της επαρχιών και ουσιαστικά άνοιξε
τον δρόμο για τον εκτουρκισμό πολλών πληθυσμών της περιοχής.

ΣΕΛΤΖΟΥΚΟΙ

Οι Σελτζούκοι ήταν μια μουσουλμανική Σουνιτική δυναστεία που προερχόταν από τα
κατάλοιπα της περσικής αυτοκρατορίας που εκτεινόταν από τη Μ. Ασία έως τη Περσία . Τα
πρώτα φύλα ήταν νομαδικά προερχόμενα από τις στέπες της κεντρικής Ασίας, την περίοδο
των πρώτων χριστιανικών αιώνων μετακινήθηκαν στη Βαϊκάλη σημερινή Μογγολία στα
σύνορα με τη Κίνα.
Η καταγωγή τους προέρχεται από τα τουρκομανικα φύλα της κεντρικής Ασίας, Ιράν, Ιράκ
Συρία, Βόρειο Καύκασο, η γλώσσα τους είναι η περσική αλλά και η τουρκοαλβανική,
μεταγενέστερα όταν εισήλθαν στις περιοχές του σημερινού τουρκικού κράτους. Οι
Σελτζούκοι είναι οι σημερινοί κάτοικοι των δυτικών τούρκων που κατοικούν στο
Αζερμπαϊτζάν , μεγάλο μέρος κατοικεί εξίσου στην Αλβανία, οι λεγόμενες οικογένειες των
Ογούζων. Μετά τη νίκη τους στον μουσουλμανικό χώρο χωρίστηκαν σε τέσσερις
δυναστείες.

  • Μεγάλοι Σελτζούκοι της Μεσοποτάμιας και Περσίας
  • Σελτζούκοι της Καρμανίας (σημερινό Ιράν)
  • Σελτζούκοι της Συρίας
  • Σελτζούκοι του Ικονίου ή Ρουμ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΤΑΤΟΡΙΑ

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Ο όρος οθωμανική αυτοκρατορία εκείνη την περίοδο σήμαινε Ανώτατο Οθωμανικό
Κράτος(Ντελβετ Αλιγε Οσμανιγε), κατά τη Δύση Τουρκική αυτοκρατορία ή με την παρούσα
ορολογία Τουρκία. Το κράτος επεκτεινόταν σε ένα μέρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
της δυτικής Ασίας, της βορείου Αφρικής, από τον 14ο έως τον 20ο αιώνα. Ιδρύθηκε από τον
‘Οσμαν τον Α’ τον 13ο αιώνα στη πολη Σετζούκ στη βορειοδυτική Μ. Ασία επαρχία
Μπιλετσικ.
Ορολογία του όρου τουρκοκρατία: Ο όρος τουρκοκρατία χρησιμοποιήθηκε μόνο στην
ελληνική γλώσσα και σπανίως σε άλλες, στην Ευρώπη αποκαλείται ως osmanishe ή
ottoman, δεν αναφέρεται ως Tourkocrasy. Όσον αφορά στην ελληνική ιστοριογραφία
είναι ορθότερος ο όρος οθωμανική περίοδος και όχι οθωμανική αυτοκρατορία, επειδή ο
όρος αυτοκρατορία υποδηλώνει τον πολυεθνικό χαρακτήρα του έθνους και τον
γεωγραφικό του προσδιορισμό. Η οθωμανική αυτοκρατορία ήταν πολυεθνική και όχι
εθνικό κράτος, εξαιτίας της πρόσμιξης των λαών που δεν είχαν τουρκική καταγωγή. (Μέχρι
τον 19ο αιώνα τούρκος σήμαινε ο τούρκος αγρότης της Ανατολής την οθωμανική περιοδο
μετονομάστηκε σε Μουσουλμάνος).
Η οθωμανική αυτοκρατορία για περίπου έξι αιώνες ήταν κέντρο εξελίξεων γύρω από τον
χώρο της Ανατολής και της Ευρώπης. Την περίοδο μεταξύ 1740 έως 1768 το οθωμανικό
κράτος έμεινε πίσω στις πολιτικοοικονομικές εξελίξεις σε σχέση με τον ευρωπαϊκό κόσμο,
γεγονός που την οδήγησε σε αναδιαμόρφωση του πολιτικού και κοινωνικού της
συστήματος γνωστό ως (Τανζιματ). Μέσα από την ανασυγκρότηση έγινε πιο δυνατό παρά
τις εδαφικές απώλειες που είχε δεχθεί από τον Ευρωπαϊκό χώρο. Ωστόσο στις αρχές του
20ου αιώνα αναγκάστηκε να συμμαχήσει με τις δυνάμεις της Ευρώπης, ελπίζοντας να πάρει
πίσω τις περιοχές που έχασε. Ωστόσο αυτό δεν κατέστη εφικτό λόγω των ανελέητων
πράξεων εναντίων των Αρμενίων, Ποντίων, Ασσυρίων την περίοδο 1915-1922 όπου την
έβγαλε έξω από το γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό παιχνίδι για εδαφικές κτήσεις. Η ήττα
που υπέστη από τις συμμαχικές δυνάμεις μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο, είχαν ως
αποτέλεσμα τον διαμελισμό των εδαφών της Ανατολής όπου πέρασαν ως προτεκτοράτα
στη Μεγάλη Βρετάνια και Γαλλία.

Η ΗΤΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ 1908-1922
Το τέλος της οθωμανικής αυτοκρατορίας ξεκίνησε με τη Δεύτερη Συνταγματική περίοδο
όπου γεννήθηκε το κίνημα των Νεότουρκων (τουρκικό εθνικιστικό Κόμμα ), που ξεκίνησε
από τη Θεσσαλονίκη το 1908. Ενταγμένοι σε αυτό ήταν αξιωματικοί, αστοί, πολιτικοί και
διανοούμενοι του χώρου, που είχε ως στόχο την ανατροπή της μοναρχίας και τη εκθρόνιση
του Σουλτάνου. Το Κόμμα αποσκοπούσε στην ελευθερία και τον εκσυγχρόνιση των
θεσμών του κράτους, κάτι που η ιστορία απέδειξε το εντελώς αντίθετο, ήταν μια περίοδος
που θύμισε εποχές σκοταδισμού στα πλαίσια της παλαιάς Ευρώπης. Η συνεχής απώλεια
εδαφών οδήγησε τη Τουρκία σε αδιανόητες πράξεις όπως η εξόντωση των Αρμένιων και
του ποντιακού ελληνισμού με εκτοπίσεις σε τάγματα εργασίας και σφαγές πολιτών.
Το 1916 όπου ξεκίνησε η Αραβική επανάσταση, η οθωμανική αυτοκρατορία έχανε τη μάχη
έτσι το 1918 υπέγραψε ανακωχή με την συνθήκη του Μούδρου, ανάμεσα στις δυνάμεις
της Αντάτ και την Τουρκία όπου έβαζε τέλος στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο, αλλά και τη
συνθήκη των Σεβρών καθώς επέτρεψε στον Σουλτάνο να διατηρήσει τη θέση του. Ωστόσο
το Νεοτουρκικό κόμμα που είχε υπό τον έλεγχό του την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη,
αλλά και η διεξαγωγή της μάχης για την επικράτηση της τουρκικής ανεξαρτησίας (1919-
1923) υπό τον Μουσταφά Κεμάλ καταργεί το Σουλτανάτο την 1 Νοεμβρίου του 1922 , έτσι
ο Σουλτάνος Μωάμεθ ο ΣΤ’ διέφυγε από τη χώρα, και το λεγόμενο ισλαμικό χαλιφάτο
καταργήθηκε στις 3 Μαρτίου του 1924. Η χώρα μετά από πολλούς αιώνες μοναρχίας
πέρασε στη Δημοκρατία (όχι όμως με τη μορφή που απαιτεί το Σύνταγμα της Χώρας, αλλά
ως μια άτυπη μορφή μοναρχίας αφού η κεντρική εξουσία κυβερνάει υπό τη μορφή
στρατιωτικού καθεστώτος).

Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ
Τυπικά η οθωμανική αυτοκρατορία αρχίζει με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453
ωστόσο στον ευρύτερο ελληνικό χώρο και τον χώρο της βαλκανικής και της Μ. Ασίας
ξεκινάει το 1071 . Η εδραίωση της ξεκινάει τον 15ο αιώνα , όμως στο ελλαδικό χώρο γίνεται
σταδιακά όπου κατακτούν όλη την Ελλάδα, εκτός από τα Ιόνια νησιά τα οποία κατά την
οθωμανική περίοδο ήταν φραγκοκρατούμενα. Μέχρι την περίοδο του 1821 οι Έλληνες
έκαναν επαναστάσεις όχι όμως με τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Η πρώτη
οργανωμένη επανάσταση ξεκίνησε το 1821 για την απελευθέρωση και ανεξαρτησία του
ελληνικού κράτους όπου σταδιακά ξεκινάει το τέλος της τουρκοκρατίας όχι όμως άμεσα
καθώς το βόρειο τμήμα της Ελλάδας και η Κρήτη, καθώς και τμήματα του Αιγαίου
προσαρτώνται στον ελλαδικό χώρο εκατό χρόνια αργότερα.

Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ – ΕΠΕΚΤΑΣΗ
Οι Οθωμανοί έφτασαν στην περιοχή της Ελλάδας όταν η βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν
ήδη αποδυναμωμένη από την τέταρτη Σταυροφορία το 1204. Επιπλέον με τις νίκες επί των
Βουλγάρων το 1371 και των Σέρβων το 1389 προσχώρησαν στη βαλκανική χερσόνησο και
κατέλαβαν την Αθήνα το 1458, η Πελοπόννησος παραδόθηκε το 1460 ενώ από το 1540 το
μεγαλύτερο τμήμα του ελλαδικού χώρου ήταν προτεκτοράτο της οθωμανικής
αυτοκρατορίας. Η Κύπρος κατακτήθηκε το 1571.

Η ΔΟΙΗΚΗΣΗ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Ο Σουλτάνος βρίσκεται στην κορωνίδα της αυτοκρατορίας, αν και επίσημα ο μονάρχης
δεσμευόταν από κάποιες υποχρεώσεις και κοινωνικές συμβάσεις π.χ. μεταβίβαση
κληρονομικού αξιώματος, συνήθως οι περιορισμοί ήταν θρησκευτικού χαρακτήρα
προερχόμενοι από το Κοράνι λειτουργώντας ως άτυπο Σύνταγμα.
Η οθωμανική αυτοκρατορία χωριζόταν σε δυο στάδια: α) ως διαχειριστές σε επαρχίες με
στρατιωτικό ρόλο β) ως εισπράκτορες φόρων με σκοπό την ενδυνάμωση της οθωμανικής
οικονομίας. Τα πρότυπα αυτά τα είχαν υιοθετήσει από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και τα
είχαν εντάξει σε πολλούς θεσμούς του κράτους μόνο σε οργανωτικό επίπεδο , όσον αφορά
την κοινωνία υπήρχαν περιορισμοί λόγω του Κορανιού. Η στρατιωτική οργάνωση ήταν
φεουδαρχικού χαρακτήρα αποτελείτο από το Ιππικό του Σουλτάνου που έπρεπε να ήταν
ισλαμικού τύπου , δηλαδή απόλυτη αφοσίωση στον μονάρχη. Επίσης δινόταν εκτάσεις γης
ανάλογα τον βαθμό αξιώματος του στρατιώτη. Η οθωμανική αυτοκρατορία χώρισε την
Ελλάδα σε έξι Σαντζάκια δηλαδή σε περιφέρειες με κυβερνήτη τον Σαντζακρμπεη ο ίδιος
ήταν υπόλογος στον Σουλτάνο, πριν από αυτό εφάρμοζαν το σύστημα Μιλλέτ που τους
χώριζε ανάλογα με το θρήσκευμα τους.
Τα κατεκτημένα εδάφη παραδίδονταν στους ευγενείς Οθωμανούς πολίτες τα λεγόμενα
φέουδα όπου εκεί δούλευαν μη μουσουλμάνοι ή Έλληνες χαμηλής κοινωνικής
διαστρωμάτωσης. Η φορολογία αποτέλεσε τη πιο βαριά και σκληρή που έχει περάσει από
τον ελλαδικό χώρο , η οποία δεν είχε να κάνει μόνο με οικονομικά κριτήρια, αλλά και με
την προσφορά παιδιών το επονομαζόμενο παιδομάζωμα, όπου απαιτούσαν από κάθε
χριστιανική οικογένεια να παραχωρήσει στο κράτος ένα αρσενικό παιδί ώστε να ενταχθεί
στο τάγμα των Γενίτσαρών .

Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
Το Κράτος ήταν θεοκρατικό δηλαδή ο μονάρχης ήταν πιστός στο θεό και βασιζόταν στον
ισλαμικό νόμο, εφαρμόζοντας τον «Νόμο της Σαρίας». Οι χριστιανοί και οι Εβραίοι ήταν
σε κατώτερη ιεραρχία, ζούσαν ξεχωριστά από τον μουσουλμανικό πληθυσμό σε άλλες
περιοχές, έπρεπε να σέβονται τους νόμους, η ενδυμασία τους να είναι ευπρεπής ώστε να
μην φέρνουν σε δύσκολη θέση τον μουσουλμανικό πληθυσμό, και ειδικότερα τις γυναίκες.
Επιπλέον υπήρχε απαγόρευση στο να ιππεύουν αλόγα ή καμήλες ή να συμμετέχουν σε
δημόσιες θρησκευτικές εκδηλώσεις .

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ
ΠΕΡΙΟΔΟ

Η οικονομία κατά την οθωμανική περίοδο βρέθηκε σε αρνητική τροχιά. Η βαριά
φορολογία που υποβλήθηκε επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο ζωής των Ελλήνων, οι
οποίοι για να ανταπεξέλθουν στα καινούργια δεδομένα στράφηκαν στο πρωτογενή τομέα
για να εξασφαλίσουν εισοδήματα. Εξαίρεση αποτέλεσε η Κωνσταντινούπολη και τα Ιόνια
νησιά καθώς εκεί ζούσαν κατ’ επέκταση εύποροι πολίτες. Πολλοί Έλληνες διέφυγαν στην
Ευρώπη σε Ιταλία, Γαλλία, Αυστρία, όπου δημιούργησαν παροικίες ελληνισμού και μέσω
αυτών αργότερα θα προετοιμάσουν το έδαφος για την επανάσταση.
Η εκπαίδευση γινόταν σε τοπικά σχολεία με τη συνδρομή εύπορων Ελλήνων του
εσωτερικού και εξωτερικού ακόμα και με συνδρομές φιλελλήνων πάντα υπό την επίβλεψη
της οθωμανικής πύλης. Η παιδεία την περίοδο εκείνη είχε περάσει από πολλά στάδια. Στα
πρώτα χρόνια είχε αρνητικό πρόσημο λόγω της εξαθλίωσης και της φυγής του πληθυσμού,
αλλά και από το δημογραφικό ( μείωση πληθυσμού) αργότερα παραχωρήθηκαν κάποια
προνόμια στην παιδεία με την καθοδήγηση του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, που
όμως δεν έπρεπε να ξεφεύγει από τα πεπραγμένα στο σύστημα διδασκαλίας και να
ακολουθεί τους κανόνες του οθωμανικού κράτους. Από την άλλη σε κάποιες
απομακρυσμένες περιοχές του ελληνισμού οι τούρκοι αξιωματούχοι απαγόρευαν τη
λειτουργία της εκπαίδευσης. Από ιστορικές καταγραφές μαθαίνουμε πως παρόλο που το
Κράτος δεν ηταν ουσιαστικά εμπόδιο στο πατριαρχείο άτυπα όμως συνήθως με άδολα
μέσα, απαγόρευε τον τρόπο εξεύρεσης χρηματικών πόρων για τη λειτουργία του
εκπαιδευτικού συστήματος. Επιπλέον την περίοδο που ξεκινάει η ελληνική επανάσταση
παρατηρούμε πως υπάρχει μια έντονη καταστροφή σχολείων, και εκκλησιών ή
μοναστηριών γιατί θεωρούσαν πως δρούσαν ως προεπαναστατικές οργανώσεις εναντίων
του οθωμανικού κράτους.
Την περίοδο της τουρκοκρατίας ιδρύθηκαν σχολεία όπως η Κεντρική Σχολή Θεσσαλονίκης
1330, η Μεγάλη του Γένους Σχολή Κωνσταντινουπόλεως 1556, η Ευαγγελική Σχολή
Σμύρνης 1733 και η Σχολή Επιφανίου Αθήνα 1728.

Ο ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΜΟΣ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
Την χρονολογική περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας μεγάλο τμήμα του ελληνικού
πληθυσμού εξισλαμίστηκε είτε στο ελλαδικό είτε στο μικρασιατικό χώρο. Οι λόγοι
συνήθως ήταν μετά από αποτυχημένες επαναστάσεις είτε για να μην γίνει δήμευση των
περιουσιών τους εξαιτίας της βαριάς φορολογίας και επίταξης, είτε από αντίποινα από
την οθωμανική πύλη ακόμα και με το φαινόμενο της αιχμαλωσίας και του
παιδομαζώματος. Πολλές περιοχές όπως η Μ. Ασία , η Θράκη , η Βόρεια Ήπειρος, η
Μακεδονία, και η Κωνσταντινούπολη απόκτησαν πλεονάζων πληθυσμό ισλαμικού
χαρακτήρα έναντι των χριστιανών. Επιπλέον στην Κρήτη την περίοδο του 1821 ο μισός
πληθυσμός ήταν μουσουλμάνοι, οι λεγόμενοι Τουρκοκρητικοί. Επίσης πολλοί χριστιανοί
εξισλαμίστηκαν μόνο επιφανειακά για να αποφύγουν δυσάρεστες καταστάσεις ,όπως οι
Βαλάδες στη Μακεδονία, οι Αρβανίτες πρώην χριστιανοί της Καρύστου, και οι Λαζοί του
Πόντου. Το 1856 με διάταγμα «Χάτι Χουμαγιούν» πολλοί κρυπτοχριστιανοί επανήλθαν
στον χριστιανισμό αλλά εκδιώχθηκαν από το τουρκικό κράτος.

Μπορείτε να κατεβάσετε το κείμενο σε μορφή *target="_blank"> pdf

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License